Historia Skaryszewa

"Pierwszy wiarygodny przekaz historyczny o Skaryszewie pochodzi z 1198 roku i dotyczy przejścia osady skaryszewskiej na własność klasztoru Bożogrobców w Miechowie z nadania komesa Radosława Odrowąża z Końskich".

Ośrodkiem osady był plac targowy w kształcie wydłużonego owalu, sięgający od obecnego rynku do ulicy Partyzantów i Krasickiego". "Przy targu skaryszewskim zlokalizowana filię klasztoru miechowskiego i wystawiono zapewne po połowie XII wieku drewniany kościół pod wezwaniem Św. Jakuba oraz skromny dom klasztorny.

Bożogrobcom należy przypisać uzyskanie od Kazimierza Sprawiedliwego wolności targowej dla targu w Skaryszewie w drugiej połowie XII wieku. Wolność targowa była dla osady skaryszewskiej pierwszym prawem typu lokacyjnego, które należy uważać za świadectwo osadnictwa na prawie polskim. "Libertas Fori" dla osady skaryszewskiej oznaczało utworzenie w niej odrębnego okręgu sądowniczo-administracyjnego, który dał początek gminy miejskiej Skaryszewa. Goście targu skaryszewskiego, osiedlając się tu na stałe, przyspieszali proces powstawania warsztatów rzemieślniczych, produkcyjnych i handlowych co w poważnym stopniu przyczyniło się do gospodarczego wzrostu osady".

"W okresie tym XII wieczna osada targowa przekształciła się w gminę miejską, co potwierdza jeden z dokumentów z 1230 roku. Po zniszczeniach tatarskich Bolesław Wstydliwy powstałej osadzie nadaje w 1264 roku prawo średzkie na wzór Nowego Korczyna. W 1354 roku Kazimierz Wielki potwierdza prawa miejskie dla Skaryszewa.

"Wiek XV nie przynosi żadnych zmian w przestrzennym ukształtowaniu miasta, jedynie w jego panoramie pojawiają się typowe dla średniowiecznych miast obiekty użyteczności publicznej, jak łaźnia (1458 rok).

Utrwalony w poprzednim stuleciu podział własności na miejską, wójtowską i klasztorną zostaje zakłócony, a miasto pod względem gospodarczym zaczyna upadać i traci znaczenie na rzecz dynamiczniej rozwijających się okolicznych ośrodków miejskich, głównie Radomia. Dopiero przywilej Jagiełły zezwalający na targ co czwartek i dwa jarmarki, oraz przywilej Kazimierza Jagiellończyka z 1473 roku dający miastu prawo warzenia piwa dla okolicy i wyłączność szynkowania w mieście trunkami, pozwalają na czasowe zahamowania jego upadku gospodarczego. Poważniejsze zmiany w fizjonomii Skaryszewa wprowadził dopiero wiek XVII. W okresie tym na rynku wybudowany zostaje ratusz (przed rokiem 1618), na wschodnim obrzeżu miasta powstaje szpital (1629 rok). W czasie wojen szwedzkich miasto zostaje spalone, drugi pożar niszczy zabudowę w 1670 roku. Po zniszczeniach tego wieku miasto liczy tylko 363 mieszkańców i na długi okres traci znaczenie jako ośrodek miejski. Dopiero wiek XVIII przynosi ożywienie gospodarcze miasteczka. "Nowy dziedzic dóbr skaryszewskich biskup Cieciszowski, prowadzi politykę ulg gospodarczych i czyni starania dla zwiększenia osadnictwa rzemieślników na terenie Skaryszewa. Pod koniec tego stulecia miasto liczy blisko 700 mieszkańców, posiada ponad 100 domów i kilka warsztatów rzemieślniczych. Następuje również. Następuje również rozwój jarmarków końskich, które stają się imprezą handlową o znaczeniu międzynarodowym, przynosząc mieszkańcom duże zyski. Okres ten był także doniosły dla rozwoju urbanistycznego miasta Skaryszewa, wówczas bowiem ostatecznie ukształtowała się po dzień dzisiejszy zachowana podstawa jego układu przestrzennego".

"Po wybudowaniu w roku 1701 nowego murowanego kościoła z dwiema wieżami sylweta miasta uzyskała nową dominatę architektoniczną, a zachodni blok przyrynkowy został w pełni wykształcony. Plac rynkowy otrzymuje kształt zbliżony do obecnego, wybudowany na nim zostaje nowy ratusz. Zabudowa mieszkalna tworzyła zwarte ciągi drewnianych domów. Zapewne parterowe domy kryte były dwuspadowymi dachami i nie jest wykluczone, że posiadały przejazdową sień.

Na tyłach zagrody znajdował się ogród owocowy, za nim rola uprawna. Pomimo, że działały już dwie cegielnie, dominowała zabudowa drewniana. Ulice i place były już zabrukowane.

W 1809 roku Skaryszew zostaje przyłączony do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku wchodzi w skład Królestwa Polskiego.

W I połowie XIX wieku miasto liczy 126 domów drewnianych i około 800 mieszkańców, podczas gdy w II połowie XIX wieku liczba mieszkańców wzrasta do 1300. W 1869 roku Skaryszew traci na okres 76 lat prawa miejskie. Wielki pożar w 1889 roku niszczy niemal całą osadę, która jednak szybko się odbudowuje, i to już w cegle. Rozwojowi demograficznemu towarzyszy rozwój rzemiosł. Targi i jarmarki nadal przynoszą mieszkańcom Skaryszewa poważne zyski".

1 lipca 1922 roku przywrócono osadzie skaryszewskiej prawa miejskie. Skaryszew przeżywa szybki rozwój demograficzny i gospodarczy. Przed wybuchem II wojny światowej liczy 3129 mieszkańców. Rozwija się rzemiosło, natomiast upada znaczenie jarmarków i targów. Jako siedziba gminy i lokalny ośrodek rzemielśniczo - usługowy miasto otrzymuje nowe obiekty administracyjne, usługowe i mieszkalne. Przeprowadzona w 1938 roku komasacja wprowadziła nowe ulice i nowe targowisko.

Najbardziej znamiennym świadectwem przełomu XIX i XX wieku są parterowe domy murowane z przejazdowymi sieniami, które zachowane do dni dzisiejszych stanowią niepowtarzalny charakter małego miasteczka małopolskiego".

Rok 1939 to niezapomniany również przez Skaryszewian rok wybuchu II wojny światowej. Działania wojenne nie ominęły również Skaryszewa. "8 września o godzinie 8 rano Niemcy zbombardowali także Skaryszew. Zniszczeniu uległy: budynek Magistratu przy ulicy Kościelnej i dom Stanisława Płowca przy rogu Kościelnej i Rynku, w którym mieścił się urząd pocztowy"

"Po wyzwoleniu w 1945 roku z okupacji hitlerowskiej Skaryszew nadal jest miastem rolniczo - rzemieślniczym z niewielkim zapleczem produkcyjnym". "Miasto wzbogaciło się w nowe obiekty mieszkalne i usługowe oraz administracyjne, jednak rozbudowa Skaryszewa zarówno pod względem konserwatorskim, jak i urbanistycznym nie przebiega korzystnie.

"Po wyzwoleniu w 1945 roku z okupacji hitlerowskiej Skaryszew nadal jest miastem rolniczo - rzemieślniczym z niewielkim zapleczem produkcyjnym". Miasto wzbogaciło się w nowe obiekty mieszkalne i usługowe oraz administracyjne, jednak rozbudowa Skaryszewa zarówno pod względem konserwatorskim, jak i urbanistycznym nie przebiega korzystnie.

Szczególne zagrożenia i całkowite niemal zniszczenie historycznych i krajobrazowych walorów miasteczka niesie z sobą realizacja planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego z 1968 roku, który to plan, obarczony błędami urbanistycznymi, prawie zupełnie nie liczy się z tradycją miejsca i potrzebami ochrony środowiska kulturowego".

"W lutym 1961 roku, oddano do użytku nowy budynek szkoły. W jej starych murach, po uprzednim gruntownym remoncie, znalazło swą siedzibę przedszkole, świetlica młodzieżowa i biblioteka. Przy szkole podstawowej otworzono Filię Technikum Ekonomicznego, pierwszej szkoły średniej w powiecie. W tym samym roku powstało w Skaryszewie stałe kino. Druga połowa lat sześćdziesiątych to intensywny rozwój miasta. W roku 1966 oddano do użytku nowy budynek przeznaczony na siedzibę Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, a już w roku następnym myślano o budowie Banku Spółdzielczego i kończono roboty murarskie w budynku w którym miał działać dom towarowy. Zaradność władz miejskich była nagradzana. Skaryszew w latach siedemdziesiątych otrzymywał pieniężne wyróżnienia za kilkukrotny udział w konkursie "Mistrz Gospodarności".

 

Drukuj

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Copyright © 2009 Urząd Miasta i Gminy w Skaryszewie, Aplikacje internetowe ESC S.A.